Türkiye Kuzey Anadolu Fay Hattı, Doğu Anadolu Fay Hattı ve Batı Anadolu Fay Hattı olmak
üzere 3 büyük fay hattı üzerinde bulunmaktadır. Fay hareketleri ile oluşan depremlerin mimari
tasarım kararları üzerindeki etkileri incelendiğinde yapıların daha sağlam ve çeşitli yüklere
dayanıklı tercih edildiği gözlenmektedir (Gündoğan ve Karimzadeh, 2019). Kullanım açısından
mimari tasarımın farklılık gösterdiği yapılarda taşıyıcı sistem kararı ve malzeme seçimi de
değişkenlik göstermektedir. Geçmişte yaşanan depremler ile meydana gelen hasarlar ve göçükler,
ibadet ve inancın simgesi haline gelmiş olan camilerde yaşandığı zaman toplum bilincini olumsuz
etkilemektedir. İbadetlerin topluca yapıldığı ve bu yüzden geniş açıklıklı mekânlara ihtiyaç duyulan
camilerde alınan tasarım kararları, depremin etkin bir faktör olması ile şekillenmektedir.
Camiler yerel malzeme ve bölgesel imkânlar doğrultusunda farklı form oluşturma olanakları
sağlamaktadır. Bulunduğu coğrafi konum açısından deprem bölgesinde bulunan camiler deprem
yönetmeliğinden sonra farklı yapı sistemleri ile karşımıza çıkmaktadır. Deprem bölgelerinde inşa
edilen farklı formlardaki camilerin tespiti amacı ile öncelikle 20. yy ve 21. yy'da inşa edilmiş
çağdaş camiler tespit edilerek Türkiye Deprem haritası üzerindeki yerleri işaretlenmiştir (Şekil 9).
Şekil 9. Türkiye'de inşa edilen farklı formlardaki çağdaş camiler (Yazarlar tarafından hazırlanmıştır.)
Türkiye deprem haritasında en risksiz alan beyaz ton (5. derece deprem bölgesi) ile
gösterilirken risk oranının en yüksek olduğu bölge kırmızı (1. derece deprem bölgesi) ile
renklendirilmiştir (Şekil 9). Deprem bölgelerinde inşa edilmiş farklı formlardaki camilerin
incelenmesi amacı ile harita üzerinde yerleştirilmiş 60 adet farklı çağdaş cami tespit edilmiştir.
Bulunan camiler çerisinden 5. ve 4. derece deprem bölgesi sınırlarında yer alan camiler elenerek
listeleme yapılmıştır. Harita üstünde yüksek riskli deprem bölgesinde yer alan modern camilerin
literatür taraması yapılarak kurum bilgilerine ulaşılmıştır (Tablo 1).
Tablo 1. Riskli deprem bölgesindeki çağdaş camiler

Düzce Akçakoca Merkez Cami (6 No’lu)	İstanbul Mehmet Çavuş Cami (7 No’lu)	İzmir Egekent Merkez Cami (8 No’lu)	Esenler Cumhuriyet Cami (9 No’lu)	Ankara Etimesgut Cami (10 No’lu)
İstanbul Refiye Soyak Cami (12 No’lu)	İstanbul Şakirin Cami (14 No’lu)	Ankara Doğramacızade Cami (15 No’lu)	İTÜ Abdulhakim Sancak Cami (16 No’lu)	Samsun Merkez Site Cami (17 No’lu)
Gebze Kocaeli GOSB Cami (18 No’lu)	İstanbul Esenler Semazen Cami (22 No’lu)	Alaçatı Süreyya-Muzaffer Baskıcı Cami (24 No’lu)	İstanbul Yeşilvadi Cami (30 No’lu)	İstanbul Marmara İlahiyat Cami (32 No’lu)
Bursa Buttim Cami (33 No’lu)	İstanbul Kınalıada Cami (34 No’lu)	Bursa Eyüp Yıldız Cami (35 No’lu)	Ankara Batıkent Cami (36 No’lu)	Erzurum Nişancı Cami (37 No’lu)
Muş Alparslan Üniv. Cami (38 No’lu)	Erzincan Terzibaba Cami(40 No’lu)	Ağrı Merkez Ulu Cami (46 No’lu)	Manisa Yarhasanlar Cami (47 No’lu)	Kastamonu OlukbaşıCami(48 No’lu)
Isparta Pazar Cami (49 No’lu)	İstanbul Dumlukaya Cami (53 No’lu)	Kocaeli Deva Ulu Cami (54 No’lu)	Balıkesir Kudüs Cami (51 No’lu)	İstanbul Medine Mescidi (55 No’lu)
İzmir Gaziemir Sultan Yeni Cami(56 No’lu)	Antalya Hacılar Mehmet Gebizli Cami(57 No’lu)	Karabük Safranbolu Dizdar Cami(58 No’lu)	İstanbul Sancaklar Cami(59 No’lu)	İstanbul Esenler Ashab-ı Kiram Cami(60 No’lu)

Anadolu'da 20.yy'dan sonra inşa edilen camiler mimari açıdan birbirinden farklılıklar
gösterdiği ve mimarların geçmiş dönemlere göre yeni bir form arayışında olduğu gözlemlenmiştir.
Kubbe, minare, mihrap, minber, vaaz kürsüsü ve avlu gibi geleneksel cami elemanları fonksiyon
açısından sabit tutularak oluşturulan farklı tasarımlar form, bulunduğu çevre ile fonksiyon ilişkisi ve
mekân organizasyonu gibi etkenlerle birbirinden ayrılmaktadır. Bu bağlamda deprem bölgelerinden
alınan çağdaş cami örnekleri incelendiğinde temel değişikliklerin tasarımın üst örtü ve cephe
kaplama malzemesi seçimlerinde yoğunlaştığı görülmektedir.
Türkiye'de çağdaş camilerin tasarım arayışı üst örtü başlığıyla incelendiğinde geleneksel
kubbe mantığından ayrışarak dört çeşit örtü sistemi ile tasarımlar yapıldığı görülmektedir. Bunlar
(i) geleneksel üst örtüye bağlı kalınan kubbe tasarımları, (ii) piramidal üst örtü, (iii) düz çatılı
yapılar ve (iv) değişik geometriler aracılığıyla oluşturulan üst örtü tasarımlarıdır. Geleneksel
kubbeden uzaklaşmadan yapılan camiler, günümüz teknolojisi ve kabuk yapı sistemi ile inşa
edilmekte olup cami tasarımında modern bir dil oluşturmaktadır. Kubbenin kolon-kiriş sistemi ile
desteklendiği, ayak veya taşıyıcı desteği almadan zemine yerleştirildiği ve şeffaf yapı malzemesinin
sıklıkla kullanılarak yapı formunu tamamladığı tasarımlar görülmektedir. Kubbe formuna bağlı
kalınarak çağdaş bir çizgi yakalayan cami gurubunun örnekleri arasında Esenler Cumhuriyet Cami,
Egekent Merkez Cami, Şakirin Cami, İTÜ Abdulhakim Sancak Cami, Samsun Merkez Cami,
GOSB Cami, Yeşilvadi Cami, Marmara İlahiyat Cami, Ağrı Merkez Ulu Cami, Balıkesir Kudüs
Cami bulunmaktadır.
Piramidal (ziggurat) üst örtü gurubunda ise gelenekselden tamamen koparılarak düz ve keskin
hatlar tercih edilmiştir. Ziggurat çatı sisteminde kare dikdörtgen mekân üzeri sıralı ve küçülen teras
sistemi ile birbirine bağlanmıştır. Aşağıdan yukarıya doğru daralan teraslar arasındaki düşey
duvarlara yapılan açıklıklar ile kademeli doğal aydınlatma sağlanmıştır. En bilindik piramidal
(ziggurat) üst örtü formu ile inşa edilmiş cami yapıları TBMM Cami ve Bursa Buttim Camileridir.
20. yy sonrası cami formlarında gidilen farklı üst örtü gurubundan bir diğeri ise düz plak
çatılardır. Yatay taşıyıcılar arası açıklıklar ile aydınlatma sağlanan düz plak sistemlerde tasarım eski
dönemlerdeki düz çatılı yapı tarzından esinlenilerek alınmıştır. Pratik ve hızlı inşaat imkânı
sağlayan tasarım az sayıda kişiye ekonomik çözüm sunabilmek amacı ile tercih edilmiştir.
Etimesgut Cami, Deva Ulu Cami ve Sancaklar Cami bu gurup içerisinde değerlendirilen cami
tasarımlarıdır (Akbulut ve Erarslan, 2017).
Çokgen veya kırık piramidal olarak değerlendirilen dördüncü grup üst örtü biçimi ise farklı
formdaki çağdaş cami tasarımında en çok tercih edilen seçenek olarak görülmüştür. Hiperbolik
parabolik sistem olarak da adlandırılan tasarım gurubunda belirlenen geometrik çizginin tekrar ve
sürekliliği ile estetik bir dil oluşturulmaya çalışılmıştır. Çokgen ve kırıklı geometrik formlarda
oluşan camiler liste üzerinden incelenen Akçakoca Merkez Cami, Derinkuyu Park Cami, Esenler
Semazen Cami, Hacı Mehmet Gebizli Cami, Kınalıada Cami, Eyüp Yılız Cami ve Batıkent Cami
örnekleridir.
İncelenen çağdaş camiler farklı form ve özelliklerde olup değişik yapı ve süsleme malzemesi
tercih edilerek inşa edilmiştir. Teknolojinin ilerlemesi ile yapı cephesinde kullanılan malzemelerin
esnek ve her yüzeye uyumlu üretilebilmesi, camiler için de tercih edilerek kullanılmıştır. İncelenen
örneklerin büyük çoğunluğu betonarme yapı malzemesi ile inşa edilmiştir. Dış cephede ise
çoğunlukla kompozit yapı malzemesinin tercih edildiği gözlemlenmiştir. En az iki farklı yapı
malzemesinin makro boyutlarda birleşimi sonucu üretilen bu malzeme esneklik, hafiflik, dayanım
ve ekonomik açıdan elverişli olup yapıya süneklik kazandıran bir malzemedir. Form etkisini
desteklemekle birlikte yapıya tasarım katmak için de tercih edilen kompozit malzemesi çok esnek
ve uzun ömürlü kullanım imkânı sağlamaktadır. Camilerin iç mekân malzeme tercihlerinde ahşap
malzeme, brüt beton ve metal kaplama detaylarından yararlanılmıştır. Cami yapısının genelinde ise
cam yapı ve süsleme malzemesi tercih edilmiştir. Doğal aydınlatmanın yanında süsleme ve kırıklı
yapı formlarını destekleyici şeffaf malzeme olarak sıklıkla cam kullanılmıştır (URL-7).
  Deprem, Çağdaş Cami, Plan Tipleri, Yapısal Düzensizlik, Modern Cami, Strüktür, Taşıyıcı Earthquake, Contemporary Mosque, Plan Design, Structural Irregularity, Tarihi Camiler, Cami Modelleri, Modelleme