Betonarme yapıların deprem etkisindeki hareketleri incelendiğinde yapının plan ve kesit
şemaları üzerinde düzenli bir taşıyıcı sisteme sahip olmaları sürdürülebilirliklerinde önemli bir
faktör oluşturmaktadır. Düzensiz binalar, depreme karşı performansı iyi olmayan bina olarak
tanımlanabilir ve tasarımda göz ardı edilen düzensizlikler sebebiyle binaların kararlı yapısı bozulur,
yatay kuvvetlere karşı savunmasız hale gelir (İlerisoy, 2019). Bu sebeple olabildiğince düzensizliğe
sebep oluşturacak tasarımlardan ve uygulanmalardan kaçınmak gerekir. Binaların deprem etkileri
altındaki davranışlarının belirlenmesinde ve deprem güvenliklerinin değerlendirilmesinde ise
Deprem yönetmelikleri yönlendirici teknik şartnameler olup plan düzleminde (A) ve Düşey
Düzlemde (B) gerçekleşen düzensizlikleri tanımlamaktadır. Türkiye’nin güncel deprem
yönetmeliğindeki düzensizlik tanımları ise aşağıdaki gibidir (Şekil 10) (TBDY, 2018);
A1 Düzensizliği (Burulma Düzensizliği); iki deprem kuvvetinin birbirine dik gelerek yapının
herhangi bir yerindeki en büyük ortalama göreli ötelemesinin aynı doğrultudaki en küçük göreli
ötelemesine oranının 1/2'den fazla olması durumudur.
A2 Düzensizliği; Yapının döşemesindeki boşluklu geçişlerin yapının toplamına oranının 1/3'ten
fazla olması durumunda döşeme süreksizlikleri olarak adlandırılabilecek bozukluklar
oluşmaktadır.
A3 Düzensizliği; Plandaki her iki aksta oluşturulan çıkmalar yapının yüzey alanından %20 fazla ise
yapıda düzensizliklere neden olmaktadır.
B1 Düzensizliği (Dayanım Düzensizliği-Zayıf Kat); Yapının alt etkili kesme alanın üst etkili
kesme alanına oranı 0.8'den düşük olanlar için geçerli olan düzensizliklerdir.
B2 Düzensizliği (Rijitlik Düzensizliği-Yumuşak Kat); Birbiri ile aynı doğrultuda gelen iki
deprem yükünün katlar arasında farklı dayanımlarda dengelenmesi durumudur. Alt ve üst
kattaki göreli kat ötelemesi oranının 2'den fazla olması durumudur.
B3 Düzensizliği; Taşıyıcı sistem düşey elemanların düzensiz şekilde yerleştirilmesinden
kaynaklanan bozuklulardır.
(a) (b)
Şekil 10. Yönetmeliğe göre yatayda (a) ve düşeyde (b) oluşan kat düzensizlikleri şeması
Cami yapılarında tasarımcıların kendi dilini oluşturma çabası, yapının üst örtüsünde ve
cephesinde farklı sistem ve şekil tercihleri ile kendini göstermektedir. Kare, dikdörtgen, belirsiz
şekilli veya değişik geometrik şekiller üzerine oturtulan yapı tasarımları, birbirinden farklılık
gösteren taşıyıcı sistem kurguları ile inşa edilerek çeşitli yapı formlarını oluşturmaktadır. Bu
bağlamda 1999 Marmara depremi sonrasında inşa edilmiş, yüksek riskli deprem bölgesindeki
camiler hakkında literatür taramaları yapılarak yapı hacimleri, plan şemaları ve üst örtü tipleri
bilgilerine ulaşılmıştır. Bu modern camiler içerisinden farklı plan kurguları üzerine oturtulan;
onikigen plan şekli ile Marmara İlahiyat Cami, sekizgen plana sahip Kudüs Cami, dairesel plan
şeması ile Yeşil Vadi Cami, değişken geometrik şekillerde inşa edilmiş olan Sancaklar Cami,
Akçakoca Cami, Gaziemir Sultan Cami ve Hacı Mehmet Gebizli Camileri incelenmiştir. Ayrıca
kare plana sahip olmasına rağmen taşıyıcı sistem ve cephe malzemesi kararları ile birbirinden
farklılık gösteren GOSB Cami, Şakirin Cami, Semazen Cami tasarımları hakkında veriler
toplanmıştır. Seçilen bu 10 caminin Türkiye deprem yönetmeliğinde belirtilen yatayda ve düşeyde
bulunan düzensizlik durumlarına göre incelenerek tablolar oluşturulmuştur
Gaziemir Sultan Cami Analizi
İzmir’de inşa edilen modern cami kompleksinin kendine has tasarımı ile dikkat çekmesinin
yanında yapımında çelik konstrüksiyon kullanılarak teknolojik yapı malzemesi kullanılmasından
dolayı örnek bir eserdir. Birçok ortak alan kullanımı için tasarlanmış olan kompleks, müftülük
hizmet birimi, misafirhane ve iki lojmanı da beraberinde planlanmıştır ancak yapının ana kütlesi
sadece ibadet amaçlı kullanım için ayrılmıştır. Tasarım felsefesi yapı kabuğunda secde imgesi ile
tanımlanırken İslam’ın 5 şartı ile büyük yapı bloğu, imanın 6 şartı ile de kolonlar simge elemanı
olarak kullanılmıştır. Şeffaf minare ve geniş açıklıklar ile doğal aydınlatma desteklenmiş olup,
yapının plan şemasındaki çıkıntılardan kaynaklı gözlenebilecek yatayda düzensizlikler incelenmiş,
bu çıkmaların derz boşluklar ile desteklendiği gözlemlenmiştir. 2000 m2 alana oturan kompleksin
yapı kabuğu alışılmışın dışında olsa da deprem ile gelen yüklerin temele kadar inmesine imkân
sağlayan bir esneklikte ve malzemede inşa edilmiştir (Tablo 10) (URL-11).
Depremin Çağdaş Cami Mimarisinde Yapısal Form Arayışındaki Etkisi
111
Tablo 10.Gaziemir Sultan Camisinin Analiz Tablosu

GAZİEMİR SULTAN CAMİ (İzmir Gaziemir /2019)
Caminin Plan Şeması	Değişken Dikdörtgen Tip Plan Şeması
Caminin Üst Örtü Tipi	Eğrisel Çelik Üst Örtü Tipi
Cephede Etkin Malzeme Çeşidi	Kompozit Cephe Kaplaması
Taşıyıcı Sistem Tipi	Çelik Konstrüksiyon
Deprem Faktörüyle İncelenmesi	A2 Düzensizliği- Döşeme Düzensizliği	Yapı düzensiz dikdörtgen plan tipinde olmakta olup iç mekânda ara kat olarak hanımlar mahfili bulunmaktadır. Bu alan plan şemasındaki iç kolonlar hizasına kirişlendiğinden dolayı taşıyıcıyı bölmemektedir. Ayrıca genel alanın 1/3’ü oranından büyük olmadığı için döşeme süreksizliği görülmemektedir.
A3 Düzensizliği- Planda Çıkıntılar Olması Durumu	Bina ana mekânında çıkıntılar bulunmaktadır ancak bu çıkıntılar kendi içerisinde derzler ile ayrıldığı için A3 düzensizliği durumu gözlenmemektedir.
B1 Düzensizliği- Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Zayıf Kat)	Yapı çelik malzeme ile bütünsel bir forma sahip olduğundan dolayı zayıf kat düzensizliği durumu gözlenmemektedir.
B2 Düzensizliği-Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Yumuşak Kat)	Katlar arasında bölücü kirişlemeler bulunmamaktadır. Bu yüzden yumuşak kat sorunu gözlenmemektedir.
B3 Düzensizliği-Düşey Eleman Süreksizliği	Yapıda düşey eleman süreksizliği gözlenmemiştir.

  Deprem, Çağdaş Cami, Plan Tipleri, Yapısal Düzensizlik, Modern Cami, Strüktür, Taşıyıcı , Tarihi Camiler, Cami Modelleri, Modelleme, Camilerin Deprem Davranışı, Gaziemir Sultan Cami