Betonarme yapıların deprem etkisindeki hareketleri incelendiğinde yapının plan ve kesit
şemaları üzerinde düzenli bir taşıyıcı sisteme sahip olmaları sürdürülebilirliklerinde önemli bir
faktör oluşturmaktadır. Düzensiz binalar, depreme karşı performansı iyi olmayan bina olarak
tanımlanabilir ve tasarımda göz ardı edilen düzensizlikler sebebiyle binaların kararlı yapısı bozulur,
yatay kuvvetlere karşı savunmasız hale gelir (İlerisoy, 2019). Bu sebeple olabildiğince düzensizliğe
sebep oluşturacak tasarımlardan ve uygulanmalardan kaçınmak gerekir. Binaların deprem etkileri
altındaki davranışlarının belirlenmesinde ve deprem güvenliklerinin değerlendirilmesinde ise
Deprem yönetmelikleri yönlendirici teknik şartnameler olup plan düzleminde (A) ve Düşey
Düzlemde (B) gerçekleşen düzensizlikleri tanımlamaktadır. Türkiye’nin güncel deprem
yönetmeliğindeki düzensizlik tanımları ise aşağıdaki gibidir (Şekil 10) (TBDY, 2018);
A1 Düzensizliği (Burulma Düzensizliği); iki deprem kuvvetinin birbirine dik gelerek yapının
herhangi bir yerindeki en büyük ortalama göreli ötelemesinin aynı doğrultudaki en küçük göreli
ötelemesine oranının 1/2'den fazla olması durumudur.
A2 Düzensizliği; Yapının döşemesindeki boşluklu geçişlerin yapının toplamına oranının 1/3'ten
fazla olması durumunda döşeme süreksizlikleri olarak adlandırılabilecek bozukluklar
oluşmaktadır.
A3 Düzensizliği; Plandaki her iki aksta oluşturulan çıkmalar yapının yüzey alanından %20 fazla ise
yapıda düzensizliklere neden olmaktadır.
B1 Düzensizliği (Dayanım Düzensizliği-Zayıf Kat); Yapının alt etkili kesme alanın üst etkili
kesme alanına oranı 0.8'den düşük olanlar için geçerli olan düzensizliklerdir.
B2 Düzensizliği (Rijitlik Düzensizliği-Yumuşak Kat); Birbiri ile aynı doğrultuda gelen iki
deprem yükünün katlar arasında farklı dayanımlarda dengelenmesi durumudur. Alt ve üst
kattaki göreli kat ötelemesi oranının 2'den fazla olması durumudur.
B3 Düzensizliği; Taşıyıcı sistem düşey elemanların düzensiz şekilde yerleştirilmesinden
kaynaklanan bozuklulardır.
(a) (b)
Şekil 10. Yönetmeliğe göre yatayda (a) ve düşeyde (b) oluşan kat düzensizlikleri şeması
Cami yapılarında tasarımcıların kendi dilini oluşturma çabası, yapının üst örtüsünde ve
cephesinde farklı sistem ve şekil tercihleri ile kendini göstermektedir. Kare, dikdörtgen, belirsiz
şekilli veya değişik geometrik şekiller üzerine oturtulan yapı tasarımları, birbirinden farklılık
gösteren taşıyıcı sistem kurguları ile inşa edilerek çeşitli yapı formlarını oluşturmaktadır. Bu
bağlamda 1999 Marmara depremi sonrasında inşa edilmiş, yüksek riskli deprem bölgesindeki
camiler hakkında literatür taramaları yapılarak yapı hacimleri, plan şemaları ve üst örtü tipleri
bilgilerine ulaşılmıştır. Bu modern camiler içerisinden farklı plan kurguları üzerine oturtulan;
onikigen plan şekli ile Marmara İlahiyat Cami, sekizgen plana sahip Kudüs Cami, dairesel plan
şeması ile Yeşil Vadi Cami, değişken geometrik şekillerde inşa edilmiş olan Sancaklar Cami,
Akçakoca Cami, Gaziemir Sultan Cami ve Hacı Mehmet Gebizli Camileri incelenmiştir. Ayrıca
kare plana sahip olmasına rağmen taşıyıcı sistem ve cephe malzemesi kararları ile birbirinden
farklılık gösteren GOSB Cami, Şakirin Cami, Semazen Cami tasarımları hakkında veriler
toplanmıştır. Seçilen bu 10 caminin Türkiye deprem yönetmeliğinde belirtilen yatayda ve düşeyde
bulunan düzensizlik durumlarına göre incelenerek tablolar oluşturulmuştur
GOSB Cami Analizi
Gebze Organize Sanayi Bölgesi'nde bulunan caminin inşaatı 2015 yılında tamamlanmıştır.
6.419 m2 inşaat alanına oturan caminin ibadet alanı 1.600 m2, ana mekânın üzerini kaplayan kubbe
çapı 28,10 metre ve yüksekliği ise 23 metredir (Tablo 2).
Tablo 2. GOSB Cami Analiz Tablosu

GOSB CAMİ (Gebze-Kocaeli/2015)
Caminin Plan Şeması	Kare Tipi Plan Şeması
Caminin Üst Örtü Tipi	Merkezi Tek Kubbe Üst Örtü
Cephede Etkin Malzeme Çeşidi	Kompozit Cephe Kaplaması
Taşıyıcı Sistem Tipi	Betonarme Yapı
Deprem Faktörüyle İncelenmesi	A2 Düzensizliği- Döşeme Düzensizliği	Yapıda geniş cemaat alanı oluşturmak amacı ile oluşturulan kirişleme, kubbenin alt kısmında kesintiye uğramıştır. Plan şemasına göre yapının büyük bir bölümünü oluşturan boşluk 1/3 oranından büyük olduğu için yapıda döşeme süreksizliği gözlenmektedir.
A3 Düzensizliği- Planda Çıkıntılar Olması Durumu	Bina düz kare zemin üzerine oturmakta olup avlu olarak bağımsız bir revak şeması mevcuttur. Bina kütlesine bitişik çıkıntılar bulunmamaktadır.
B1 Düzensizliği- Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Zayıf Kat)	Ana mekânda hanımlar mahfili kolonları ile zemin kat kolonlarının yükseklikleri aynı olarak gözlenmektedir. Ancak kolonların devamında kubbeyi taşıyan düşey taşıyıcıların boyunun kısa olduğu gözlenmiştir. Bunun zayıf kat sorununa sebep olabileceği düşünülmektedir.
B2 Düzensizliği-Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Yumuşak Kat)	Hanımlar Mahfili ile ara kat oluşturduğu için zemin kat ile üst kat arasında dolu-boş farkı oluşmaktadır. Yumuşak Kat sorununa sebep olabileceği düşünülmektedir.
B3 Düzensizliği-Düşey Eleman Süreksizliği	Yapıda düşey eleman süreksizliği gözlenmemiştir.

Caminin doğusunda yapı kütlesinden ayrılan tek şerefeli minare bulunmaktadır. Ana
mekândaki geniş açıklık tek kubbe ile sağlanmış olup kısa kolonlar üzerindeki platforma
oturtulmuştur. Buradaki kolonların deprem etkisiyle zayıf kat ve yumuşak kat oluşturma ihtimalleri
olduğu gözlemlenmiştir.
2185 kişinin aynı anda ibadet edebildiği kare planlı camide karenin köşelerinde yer alan
merdivenler aracılığı ile bodrum katlara ve üst kattaki U şeklinde kadınlar mahfiline ulaşılmakta, bu
alanlarda yapı kirişlemeleri yarıda kesilerek mekân genişletilmeye çalışılmış, döşeme düzensizliği
riskine göre değerlendirmeye alınmıştır. Bodrumda abdesthane, tuvalet, gasilhane ve ayakkabılık
bölümlerine yer verilmekte olup yapının taşıyıcı elemanları buradan temellere kadar devam
etmektedir. GOSB Camii’nin gösterişli dış cephesine karşın, iç mekânda sadelik ön plandadır.
Yapının cephesi çift cidarlı tasarlanmış olup ışığın yapıya ulaşımı dolaylı yoldan sağlanmış,
cephedeki geometrik şeffaf desenler ışık ve gölge etkisini güçlendirmiştir (Büyükşahin ve ark.,
2018)
  Deprem, Çağdaş Cami, Plan Tipleri, Yapısal Düzensizlik, Modern Cami, Strüktür, Taşıyıcı , Tarihi Camiler, Cami Modelleri, Modelleme, Camilerin Deprem Davranışı, GOSB Cami