Betonarme yapıların deprem etkisindeki hareketleri incelendiğinde yapının plan ve kesit
şemaları üzerinde düzenli bir taşıyıcı sisteme sahip olmaları sürdürülebilirliklerinde önemli bir
faktör oluşturmaktadır. Düzensiz binalar, depreme karşı performansı iyi olmayan bina olarak
tanımlanabilir ve tasarımda göz ardı edilen düzensizlikler sebebiyle binaların kararlı yapısı bozulur,
yatay kuvvetlere karşı savunmasız hale gelir (İlerisoy, 2019). Bu sebeple olabildiğince düzensizliğe
sebep oluşturacak tasarımlardan ve uygulanmalardan kaçınmak gerekir. Binaların deprem etkileri
altındaki davranışlarının belirlenmesinde ve deprem güvenliklerinin değerlendirilmesinde ise
Deprem yönetmelikleri yönlendirici teknik şartnameler olup plan düzleminde (A) ve Düşey
Düzlemde (B) gerçekleşen düzensizlikleri tanımlamaktadır. Türkiye’nin güncel deprem
yönetmeliğindeki düzensizlik tanımları ise aşağıdaki gibidir (Şekil 10) (TBDY, 2018);
A1 Düzensizliği (Burulma Düzensizliği); iki deprem kuvvetinin birbirine dik gelerek yapının
herhangi bir yerindeki en büyük ortalama göreli ötelemesinin aynı doğrultudaki en küçük göreli
ötelemesine oranının 1/2'den fazla olması durumudur.
A2 Düzensizliği; Yapının döşemesindeki boşluklu geçişlerin yapının toplamına oranının 1/3'ten
fazla olması durumunda döşeme süreksizlikleri olarak adlandırılabilecek bozukluklar
oluşmaktadır.
A3 Düzensizliği; Plandaki her iki aksta oluşturulan çıkmalar yapının yüzey alanından %20 fazla ise
yapıda düzensizliklere neden olmaktadır.
B1 Düzensizliği (Dayanım Düzensizliği-Zayıf Kat); Yapının alt etkili kesme alanın üst etkili
kesme alanına oranı 0.8'den düşük olanlar için geçerli olan düzensizliklerdir.
B2 Düzensizliği (Rijitlik Düzensizliği-Yumuşak Kat); Birbiri ile aynı doğrultuda gelen iki
deprem yükünün katlar arasında farklı dayanımlarda dengelenmesi durumudur. Alt ve üst
kattaki göreli kat ötelemesi oranının 2'den fazla olması durumudur.
B3 Düzensizliği; Taşıyıcı sistem düşey elemanların düzensiz şekilde yerleştirilmesinden
kaynaklanan bozuklulardır.
(a) (b)
Şekil 10. Yönetmeliğe göre yatayda (a) ve düşeyde (b) oluşan kat düzensizlikleri şeması
Cami yapılarında tasarımcıların kendi dilini oluşturma çabası, yapının üst örtüsünde ve
cephesinde farklı sistem ve şekil tercihleri ile kendini göstermektedir. Kare, dikdörtgen, belirsiz
şekilli veya değişik geometrik şekiller üzerine oturtulan yapı tasarımları, birbirinden farklılık
gösteren taşıyıcı sistem kurguları ile inşa edilerek çeşitli yapı formlarını oluşturmaktadır. Bu
bağlamda 1999 Marmara depremi sonrasında inşa edilmiş, yüksek riskli deprem bölgesindeki
camiler hakkında literatür taramaları yapılarak yapı hacimleri, plan şemaları ve üst örtü tipleri
bilgilerine ulaşılmıştır. Bu modern camiler içerisinden farklı plan kurguları üzerine oturtulan;
onikigen plan şekli ile Marmara İlahiyat Cami, sekizgen plana sahip Kudüs Cami, dairesel plan
şeması ile Yeşil Vadi Cami, değişken geometrik şekillerde inşa edilmiş olan Sancaklar Cami,
Akçakoca Cami, Gaziemir Sultan Cami ve Hacı Mehmet Gebizli Camileri incelenmiştir. Ayrıca
kare plana sahip olmasına rağmen taşıyıcı sistem ve cephe malzemesi kararları ile birbirinden
farklılık gösteren GOSB Cami, Şakirin Cami, Semazen Cami tasarımları hakkında veriler
toplanmıştır. Seçilen bu 10 caminin Türkiye deprem yönetmeliğinde belirtilen yatayda ve düşeyde
bulunan düzensizlik durumlarına göre incelenerek tablolar oluşturulmuştur
Hacı Mehmet Gebizli Cami Analizi
Antalya’nın Muratpaşa ilçesinde yer alan cami küçük bir mescit olarak tasarlanmış olup cami
olarak kullanılmıştır. Farklı formu ve ince bir tasarım anlayışı olan cami düz bir zemine oturan
kabuk formunda tasarlanmıştır. Alışılmış kubbe formundan sıyrılarak jeodezik bir form yakalayarak
plan şemasında oluşturduğu simetrik çözüm yapıya rijitlik sağlamıştır. Yapı kütlesi altıgen plan
şemasına sahiptir ve taşıyıcı sistem yapının köşelerinde sıralanmıştır. Kabuk ve taşıyıcı elamanlar
haricinde cami duvarları şeffaf cam malzeme ile geçilmiştir. Bir adet minaresi bulunan caminin
şadırvanı alt katta olup bina kütlesinden ayrı projelendirilmiştir. İç mekânda yapı kabuğunun net
hissedildiği tasarımın mihrabı ve duvarları tamamen çinicilik ile zenginleştirilmiştir (Tablo 11)
(URL-12).
Sezen, T.N., ve ark., Uluslararası Doğu Anadolu Fen Mühendislik ve Tasarım Dergisi / International Journal of
Eastern Anatolia Science Engineering and Design (IJEASED)
(2021) 3(1):89-116
112
Tablo 11.Hacı Mehmet Gebizli Cami Analiz Tablosu

HACI MEHMET GEBİZLİ CAMİ (Antalya Muratpaşa /2011)
Caminin Plan Şeması	İç-Dış Bükey Altıgen Tip Plan Şeması
Caminin Üst Örtü Tipi	Jeodezik Kabuk Formu Üst Örtü Tipi
Cephede Etkin Malzeme Çeşidi	Kompozit ve Cam Cephe Kaplaması
Taşıyıcı Sistem Tipi	Betonarme Kabuk Sistem
Deprem Faktörüyle İncelenmesi	A2 Düzensizliği- Döşeme Düzensizliği	Yapı zemin üstü kabuk sistem olduğundan dolayı kat bölmesi bulunmamaktadır. Bu yüzden döşeme süreksizliği durumu da yoktur.
A3 Düzensizliği- Planda Çıkıntılar Olması Durumu	Bina plan şeması açısından düz bir altıgen forma sahiptir. Kabuk yapı biçimi simetrik olduğu için bina rijitliğini korumaktadır.
B1 Düzensizliği- Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Zayıf Kat)	Yapı tek kattan oluştuğu için zayıf kat riski görülmemiştir.
B2 Düzensizliği-Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Yumuşak Kat)	Yapı tek kattan oluştuğu için yumuşak kat riski görülmemiştir.
B3 Düzensizliği-Düşey Eleman Süreksizliği	Yapıda düşey eleman süreksizliği gözlenmemiştir.

  Deprem, Çağdaş Cami, Plan Tipleri, Yapısal Düzensizlik, Modern Cami, Strüktür, Taşıyıcı , Tarihi Camiler, Cami Modelleri, Modelleme, Camilerin Deprem Davranışı, Hacı Mehmet Gebizli Cami