
Vitrivius mimari eserin sağlaması gereken 3 koşulu uygunluk, dayanıklılık ve güzellik ölçütleri ile sıralamaktadır. Bu açıdan mimari temsilin en önemli araçlarından olan maketlerin de bu üç tasarım kriterini sağlaması gerekmektedir. Uygunluk ilkesi, yapının işlevsel ve fonksiyonel olmasını ifade etmektedir. Burada esas alınan durum, işe yaraması ve kullanım amacına uygun ürün oluşturulmasıdır. Dayanıklılık ilkesi eserin sağlamlığı ve yapısal bütünlüğünü temel almaktadır. İşlevini yerine getirebilmesi, ayakta kalabilmesi ve kullanılacak malzemenin doğruluğu gibi kararların önemli olduğu ilkedir. Son başlık ise güzellik ilkesidir, bu aşamada eserin estetik güzelliği ve etkileyicilik algısı sorgulanmaktadır. Görsel, dokunsal başta olmak üzere duyusal olarak eserin haz duygusunu canlandırması tasarımcı veya sanatçılardan beklenen esasları oluşturmaktadır (Vitrivius, 1993:11,12). Bu ilkeler ışığında çok çeşitli amaçlarla, farklı sektörlerde üretimine ihtiyaç duyulan maketlerin, tasarım sürecinde değişik malzeme tercihi ve kurgusal konseptler ile ürünlerin elde edildiği görülmüştür (Farrelly, 2012: 118).
Maketin kullanım alanları; mimari, sinema ve sahne dekorları, bilgisayar destekli animasyon için üretilen maketler, eğitim amaçlı üretilen maketler, savaş-strateji temelli üretilen maketler, heykeller, plaket amaçlı yapılan maketler, minyatürler ve başka birçok sektörde maketin etkin rol üstlendiği görülmektedir (Şekil 5). Kullanım amacına göre malzeme ve tür olarak çeşitlilik gösteren maketler, genel bir ifade ile taslak, sunum ve prototip maketler olarak karşımıza gelmektedir. Tasarımcının veya sanatçının somut ortama geçiş evresini simgeleyen taslak maket türünde; ölçekli, estetik veya mantıklı bir nesne elde etmek gibi değerlere ihtiyaç duyulmamaktadır. Burada önemli olan, fikrin gerçekçi bir çevrede nasıl kurgulanacağının algılanmasıdır. Sunum maketleri; malzeme seçimi, renk kombinasyonu, tasarım bütünlüğü ve ölçekli hali ile sanatçının, muhatabına fikirlerinin nihai sonucunu aktarmasıdır (Brooker ve Stone, 2011:56-57). Bu aşamada maket, bir araç olmaktan çıkarılmıştır ve gerçeklikle kurgulanmış bir sunum öğesi haline getirilerek kamuoyu veya müşterilere takdim edilebilecek bir eser halini almıştır. Son maket türü ise prototip maketlerdir. Bu maketler sağlık araştırmaları, doğal afet denemeleri, otomobil ve endüstriyel denemeler gibi test ve analiz amaçlı üretilen maket türleridir (Spankle, 2012: 102-103).
Şekil 5: 1999yapımı ‘’Star Wars-Episode I’’ filmi için yapılmış maket setlerinden bir örnek. (Gergin,2015)
Selimiye Cami, Ayasofya Cami, Selimiye Cami maketi, Ayasofya Cami maketi, Sultanahmet Cami Maketi, Mimar Sinan Maketi, Maket, Mİnyatür, Eser, Antonio Gaudi, Vladimir Tatlin, Walter Gropius, St. Peter Katedrali