Betonarme yapıların deprem etkisindeki hareketleri incelendiğinde yapının plan ve kesit
şemaları üzerinde düzenli bir taşıyıcı sisteme sahip olmaları sürdürülebilirliklerinde önemli bir
faktör oluşturmaktadır. Düzensiz binalar, depreme karşı performansı iyi olmayan bina olarak
tanımlanabilir ve tasarımda göz ardı edilen düzensizlikler sebebiyle binaların kararlı yapısı bozulur,
yatay kuvvetlere karşı savunmasız hale gelir (İlerisoy, 2019). Bu sebeple olabildiğince düzensizliğe
sebep oluşturacak tasarımlardan ve uygulanmalardan kaçınmak gerekir. Binaların deprem etkileri
altındaki davranışlarının belirlenmesinde ve deprem güvenliklerinin değerlendirilmesinde ise
Deprem yönetmelikleri yönlendirici teknik şartnameler olup plan düzleminde (A) ve Düşey
Düzlemde (B) gerçekleşen düzensizlikleri tanımlamaktadır. Türkiye’nin güncel deprem
yönetmeliğindeki düzensizlik tanımları ise aşağıdaki gibidir (Şekil 10) (TBDY, 2018);
A1 Düzensizliği (Burulma Düzensizliği); iki deprem kuvvetinin birbirine dik gelerek yapının
herhangi bir yerindeki en büyük ortalama göreli ötelemesinin aynı doğrultudaki en küçük göreli
ötelemesine oranının 1/2'den fazla olması durumudur.
A2 Düzensizliği; Yapının döşemesindeki boşluklu geçişlerin yapının toplamına oranının 1/3'ten
fazla olması durumunda döşeme süreksizlikleri olarak adlandırılabilecek bozukluklar
oluşmaktadır.
A3 Düzensizliği; Plandaki her iki aksta oluşturulan çıkmalar yapının yüzey alanından %20 fazla ise
yapıda düzensizliklere neden olmaktadır.
B1 Düzensizliği (Dayanım Düzensizliği-Zayıf Kat); Yapının alt etkili kesme alanın üst etkili
kesme alanına oranı 0.8'den düşük olanlar için geçerli olan düzensizliklerdir.
B2 Düzensizliği (Rijitlik Düzensizliği-Yumuşak Kat); Birbiri ile aynı doğrultuda gelen iki
deprem yükünün katlar arasında farklı dayanımlarda dengelenmesi durumudur. Alt ve üst
kattaki göreli kat ötelemesi oranının 2'den fazla olması durumudur.
B3 Düzensizliği; Taşıyıcı sistem düşey elemanların düzensiz şekilde yerleştirilmesinden
kaynaklanan bozuklulardır.
(a) (b)
Şekil 10. Yönetmeliğe göre yatayda (a) ve düşeyde (b) oluşan kat düzensizlikleri şeması
Cami yapılarında tasarımcıların kendi dilini oluşturma çabası, yapının üst örtüsünde ve
cephesinde farklı sistem ve şekil tercihleri ile kendini göstermektedir. Kare, dikdörtgen, belirsiz
şekilli veya değişik geometrik şekiller üzerine oturtulan yapı tasarımları, birbirinden farklılık
gösteren taşıyıcı sistem kurguları ile inşa edilerek çeşitli yapı formlarını oluşturmaktadır. Bu
bağlamda 1999 Marmara depremi sonrasında inşa edilmiş, yüksek riskli deprem bölgesindeki
camiler hakkında literatür taramaları yapılarak yapı hacimleri, plan şemaları ve üst örtü tipleri
bilgilerine ulaşılmıştır. Bu modern camiler içerisinden farklı plan kurguları üzerine oturtulan;
onikigen plan şekli ile Marmara İlahiyat Cami, sekizgen plana sahip Kudüs Cami, dairesel plan
şeması ile Yeşil Vadi Cami, değişken geometrik şekillerde inşa edilmiş olan Sancaklar Cami,
Akçakoca Cami, Gaziemir Sultan Cami ve Hacı Mehmet Gebizli Camileri incelenmiştir. Ayrıca
kare plana sahip olmasına rağmen taşıyıcı sistem ve cephe malzemesi kararları ile birbirinden
farklılık gösteren GOSB Cami, Şakirin Cami, Semazen Cami tasarımları hakkında veriler
toplanmıştır. Seçilen bu 10 caminin Türkiye deprem yönetmeliğinde belirtilen yatayda ve düşeyde
bulunan düzensizlik durumlarına göre incelenerek tablolar oluşturulmuştur
Semazen Cami Analizi
Esenler İlçesinde yenilikçi bir mimari tarz ile tasarlanan caminin oturma alanı 105 m2 olup
toplamda 145 m2’lik bir inşaat alanına sahiptir. Caminin alt katında erkek ibadet salonu ve üst kadın
mahfili için asma katı bulunan bloktan oluşmaktadır. Bu bloğa üst saçak ile bay ve bayan
abdesthane bağlanmıştır. 10 m x 8,4 m ebadında bir oturumu ile tek bir kütle olarak düşünülen
caminin göğe açılı yükselen minaresi ve abdest bölümünün üzerinden uzayan saçağıyla bütüncül bir
tasarım formu tercih edilmiştir.
Cami formunun bütüncül ve kare plan şemasına sahip olması rijit bir yapı özelliği
göstermesinde etkili olmuştur. Alana yayılımda araç trafiğinin yoğunluğuna bağlı olarak azalan
yaya sirkülasyonunu kendi çevre aksı içerisinde toplayarak bir pasaj oluşturmuştur. Bu pasajda
toplanan kullanıcılar buradan ibadet mekânlarına geçebilmektedir. Yapıda alınan tasarım kararı
teknolojik imkânlar ile deprem faktörüne uyumlu şekilde alınmış olup Hz. Mevlana’ya
dayanmaktadır. Modern cami, sema eden semazenlerin sağ eli yukarıya sol eli aşağıya bakacak
şekilde yorumlanan ve diğer mekânların toprağa entegrasyonu sağlanan bir felsefede inşa edilmiştir
(Tablo 8) (URL-8).
Depremin Çağdaş Cami Mimarisinde Yapısal Form Arayışındaki Etkisi
109
Tablo 8. Semazen Camisinin Analiz Tablosu

SEMAZEN CAMİ (Esenler- İstanbul /2014)
Caminin Plan Şeması	Kare Tipi Plan Şeması
Caminin Üst Örtü Tipi	Düz Eğimli Üst Örtü Tipi
Cephede Etkin Malzeme Çeşidi	Kompozit Cephe Kaplaması
Taşıyıcı Sistem Tipi	Betonarme Taşıyıcı Sistem
Deprem Faktörüyle İncelenmesi	A2 Düzensizliği- Döşeme Düzensizliği	Yapı zemin kat üstü düz örtü olduğundan dolayı kat bölmesi bulunmamaktadır. Bu yüzden döşeme süreksizliği durumu da yoktur.
A3 Düzensizliği- Planda Çıkıntılar Olması Durumu	Bina ana mekânında çıkıntılar bulunmamaktadır.
B1 Düzensizliği- Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Zayıf Kat)	Yapı tek kattan oluştuğu için zayıf kat riski görülmemiştir.
B2 Düzensizliği-Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Yumuşak Kat)	Yapı tek kattan oluştuğu için yumuşak kat riski görülmemiştir.
B3 Düzensizliği-Düşey Eleman Süreksizliği	Yapıda düşey eleman süreksizliği gözlenmemiştir.

  Deprem, Çağdaş Cami, Plan Tipleri, Yapısal Düzensizlik, Modern Cami, Strüktür, Taşıyıcı , Tarihi Camiler, Cami Modelleri, Modelleme, Camilerin Deprem Davranışı, Semazen Cami