Betonarme yapıların deprem etkisindeki hareketleri incelendiğinde yapının plan ve kesit
şemaları üzerinde düzenli bir taşıyıcı sisteme sahip olmaları sürdürülebilirliklerinde önemli bir
faktör oluşturmaktadır. Düzensiz binalar, depreme karşı performansı iyi olmayan bina olarak
tanımlanabilir ve tasarımda göz ardı edilen düzensizlikler sebebiyle binaların kararlı yapısı bozulur,
yatay kuvvetlere karşı savunmasız hale gelir (İlerisoy, 2019). Bu sebeple olabildiğince düzensizliğe
sebep oluşturacak tasarımlardan ve uygulanmalardan kaçınmak gerekir. Binaların deprem etkileri
altındaki davranışlarının belirlenmesinde ve deprem güvenliklerinin değerlendirilmesinde ise
Deprem yönetmelikleri yönlendirici teknik şartnameler olup plan düzleminde (A) ve Düşey
Düzlemde (B) gerçekleşen düzensizlikleri tanımlamaktadır. Türkiye’nin güncel deprem
yönetmeliğindeki düzensizlik tanımları ise aşağıdaki gibidir (Şekil 10) (TBDY, 2018);
A1 Düzensizliği (Burulma Düzensizliği); iki deprem kuvvetinin birbirine dik gelerek yapının
herhangi bir yerindeki en büyük ortalama göreli ötelemesinin aynı doğrultudaki en küçük göreli
ötelemesine oranının 1/2'den fazla olması durumudur.
A2 Düzensizliği; Yapının döşemesindeki boşluklu geçişlerin yapının toplamına oranının 1/3'ten
fazla olması durumunda döşeme süreksizlikleri olarak adlandırılabilecek bozukluklar
oluşmaktadır.
A3 Düzensizliği; Plandaki her iki aksta oluşturulan çıkmalar yapının yüzey alanından %20 fazla ise
yapıda düzensizliklere neden olmaktadır.
B1 Düzensizliği (Dayanım Düzensizliği-Zayıf Kat); Yapının alt etkili kesme alanın üst etkili
kesme alanına oranı 0.8'den düşük olanlar için geçerli olan düzensizliklerdir.
B2 Düzensizliği (Rijitlik Düzensizliği-Yumuşak Kat); Birbiri ile aynı doğrultuda gelen iki
deprem yükünün katlar arasında farklı dayanımlarda dengelenmesi durumudur. Alt ve üst
kattaki göreli kat ötelemesi oranının 2'den fazla olması durumudur.
B3 Düzensizliği; Taşıyıcı sistem düşey elemanların düzensiz şekilde yerleştirilmesinden
kaynaklanan bozuklulardır.
(a) (b)
Şekil 10. Yönetmeliğe göre yatayda (a) ve düşeyde (b) oluşan kat düzensizlikleri şeması
Cami yapılarında tasarımcıların kendi dilini oluşturma çabası, yapının üst örtüsünde ve
cephesinde farklı sistem ve şekil tercihleri ile kendini göstermektedir. Kare, dikdörtgen, belirsiz
şekilli veya değişik geometrik şekiller üzerine oturtulan yapı tasarımları, birbirinden farklılık
gösteren taşıyıcı sistem kurguları ile inşa edilerek çeşitli yapı formlarını oluşturmaktadır. Bu
bağlamda 1999 Marmara depremi sonrasında inşa edilmiş, yüksek riskli deprem bölgesindeki
camiler hakkında literatür taramaları yapılarak yapı hacimleri, plan şemaları ve üst örtü tipleri
bilgilerine ulaşılmıştır. Bu modern camiler içerisinden farklı plan kurguları üzerine oturtulan;
onikigen plan şekli ile Marmara İlahiyat Cami, sekizgen plana sahip Kudüs Cami, dairesel plan
şeması ile Yeşil Vadi Cami, değişken geometrik şekillerde inşa edilmiş olan Sancaklar Cami,
Akçakoca Cami, Gaziemir Sultan Cami ve Hacı Mehmet Gebizli Camileri incelenmiştir. Ayrıca
kare plana sahip olmasına rağmen taşıyıcı sistem ve cephe malzemesi kararları ile birbirinden
farklılık gösteren GOSB Cami, Şakirin Cami, Semazen Cami tasarımları hakkında veriler
toplanmıştır. Seçilen bu 10 caminin Türkiye deprem yönetmeliğinde belirtilen yatayda ve düşeyde
bulunan düzensizlik durumlarına göre incelenerek tablolar oluşturulmuştur
Yeşilvadi Cami Analizi
İstanbul'da yapılan Yeşilvadi Cami plan şeması açısından bir ibadet mekânı olarak dairesel
formun tercih edildiği ilk camidir (Tablo 5).
Yarıçapları arasındaki fark 2,5 m olan iki yarımkürenin birleşimi şeklinde tasarlanan cami
standart kubbe formundan etkilenerek yapıya modern bir çizgi kazandırmış, formu gereği deprem
yüklerinin yapıdaki dağılımı eşitlenerek yapının düşey düzensizliklerinin önüne geçilmiştir. Büyük
kubbenin çapı 25 metre olup iki kubbe arasındaki açıklık cam ile geçilerek doğal aydınlatmanın
devamı sağlanmak istenmiştir. Malzeme açısından betonarme kabuk sistem ile yapılmış üzerindeki
yarıklar ile açıklıklar ve geçiş fonksiyonları sağlanmıştır. Bu açıklıkların deprem etkisinde
oluşturabileceği düşey taşıyıcı eleman süreksizliği etkisi incelenmiş, bütüncül bir yapı oluşturması
ve yeteri kadar taşıyıcı desteği vermesi sebebiyle riskli bulunmamıştır. İç ve dış mekân tamamen
mermer kaplama malzemesi kullanılarak kapatılmış olup oluşabilecek deprem hasarını
gözlemlemek için elverişli bir kaplama malzemesi olduğu tespit edilmiştir. 2000'lerin modern cami
örnekleri arasında en kullanışlı ve görsel açıdan beğenilen camilerinden biridir (Divaneli, 2011).
Tablo 5. Yeşilvadi Cami Analiz Tablosu

YEŞİLVADİ CAMİ (Üsküdar-İstanbul/2013)
Caminin Plan Şeması	Dairesel Tip Plan Şeması
Caminin Üst Örtü Tipi	Merkezi Kabuk Formu Kubbe Tipi
Cephede Etkin Malzeme Çeşidi	Doğal Taş-Mermer Kaplama
Taşıyıcı Sistem Tipi	Betonarme Kabuk Sistem
Deprem Faktörüyle İncelenmesi	A2 Düzensizliği- Döşeme Düzensizliği	Yapı dairesel plan şemasına sahip olup yapının ana mekânı içerisinde hanımlar mahfili için ara kat bölümü bulunmaktadır. Bu bölüm toplam alanın 1/3’ünden küçük olduğu için döşeme süreksizliği sorunu bulunmamaktadır.
A3 Düzensizliği- Planda Çıkıntılar Olması Durumu	Bina ana mekânında çıkıntılar bulunmamaktadır.
B1 Düzensizliği- Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Zayıf Kat)	Hanımlar mahfilinin olduğu kısımlardaki kolonlarından bağımsız olup birbirini yatay taşıyıcı desteği haricinde etkilememektedir. Bu yüzden zayıf kat riski gözlenmemiştir.
B2 Düzensizliği-Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Yumuşak Kat)	Hanımlar mahfili ayrı kolonlarla desteklendiği için yumuşak kat riski görülmemiştir.
B3 Düzensizliği-Düşey Eleman Süreksizliği	Yapıda düşey eleman süreksizliği gözlenmemiştir.

  Deprem, Çağdaş Cami, Plan Tipleri, Yapısal Düzensizlik, Modern Cami, Strüktür, Taşıyıcı , Tarihi Camiler, Cami Modelleri, Modelleme, Camilerin Deprem Davranışı, Yeşilvadi Cami